|
|
Artıq qeyd etdiyimiz kimi, liberal ideyalar və müvafiq siyasi institutlar ilk növbədə Qərbdə (daha dəqiq, Şimal-Qərbi Avropada və Şimali Amerikada) yarandı. Elə bunun vasitəsi ilə, bu coğrafi region dünyanın digər hissəsləri ilə müqayisədə çox qabağa getdi.
|
|
|
As has been already noted, liberal ideas and corresponding political institutions were first formed in the West (more specifically, in north-western Europe and North America). It is precisely owing to that that this geographic area saw a tremendous advancement as compared to other parts of the world. While the life in the 16th century Europe was not better than the life, say, in China, India, or the Ottoman Empire, by the 19th century the European civilization was much more advanced than the rest of the world in terms of political, military, economic and cultural development as well as living standards of ordinary people. This success resulted from the implementation of liberal values (with higher or lower quality, to be sure): giving freedom to individual’s creative potential, reining in the arbitrariness of government with the requirements of rule of law, consistent protection of private property, etc.
|
|
|
Ինչպես արդեն նշեցինք, լիբերալիստական գաղափարներ և համապատասխան քաղաքական ինստիտուտներ նախ և առաջ ձևավորվեցին Արևմուտքում (ավելի ճիշտ, Հյուսիս-արևմտյան Եվրոպայում և Հյուսիսային Ամերիկայում): Ճիշտ դրա շնորհիվ, այս աշխարհագրական տարածաշրջանը շեշտակիորեն առաջ մղվեց աշխարհի այլ մասերի համեմատությամբ: Եթե 16-րդ դարում Եվրոպայում կյանքը բոլորովին չէր գերազանցում, ասենք, Չինաստանում, Հնդկաստանում կամ Օսմանյան կայսրությունում տիրող կյանքին, ապա 19-րդ դարում արդեն եվրոպական քաղաքակրթությունն իր զարգացման մակարդակով մեկ գլխով բարձր էր կանգնած մնացած աշխարհից ինչպես քաղաքական, ռազմական, տնտեսական և մշակութային զարգացման տեսանկյունից, այնպես էլ շարքային մարդկանց կյանքի մակարդակով: Այսպիսի հաջողության հիմքն էր լիբերալիզմի արժեքների իրականացումը (պարզ է, ավելի կամ պակաս աստիճանով). Դրանք են անձնավորության ստեղծագործական կարողությանը դրսևորվելու հնարավորության ընձեռումը, իշխանության ինքնակամ արարքների զսպումը օրենքի գերակայության պահանջներով, մասնավոր սեփականության հաջորդաբար պաշտպանությունը և այլն:
|
|
|
როგორც უკვე აღვნიშნეთ, ლიბერალური იდეები და შესაბამისი პოლიტიკური ინსტიტუტები თავდაპირველად დასავლეთში (უფრო ზუსტად, ჩრდილო-დასავლეთ ევროპაში და ჩრდილოეთ ამერიკაში) ჩამოყალიბდა. სწორედ ამის წყალობით, ეს გეოგრაფიული რეგიონი მკვეთრად დაწინაურდა მსოფლიოს სხვა ნაწილებთან შედარებით. თუ მე-16 საუკუნეში ევროპაში ცხოვრება სულაც არ ჯობდა, ვთქვათ, ჩინეთში, ინდოეთში ან ოსმალეთის იმპერიაში ცხოვრებას, მე-19 საუკუნისთვის ევროპული ცივილიზაცია თავისი განვითარების დონით ერთი თავით მაღლა იდგა დანარჩენ მსოფლიოზე როგორც პოლიტიკური, სამხედრო, ეკონომიკური და კულტურული განვითარების თვალსაზრისით, ისე რიგითი ადამიანების ცხოვრების დონით. ასეთი წარმატების საფუძველი იყო სწორედ ლიბერალიზმის ღირებულებების განხორციელება (ცხადია, მეტ-ნაკლები ხარისხით): პიროვნების შემოქმედებითი პოტენციალისთვის გასაქანის მიცემა, ხელისუფლების თვითნებურ ქმედებათა მოთოკვა კანონის უზენაესობის მოთხოვნებით, კერძო საკუთრების თანმიმდევრული დაცვა და ა. შ.
|
