|
|
At the beginning of the XX century, along with the liberal national-democratic ideology in Azerbaijan, the periodical press of the bourgeois-landlord bias, the "Molla Nasreddin" magazine, the "Gummet"newspaper etc. spread radical, democratic and Marxist ideas.
|
|
|
20. yüzyılın başlarında Azerbaycan’da liberal milli demokratik mefkûreyle birlikte, radikal, demokratik ve Marksist ilkeleri içeren düşünceler, genelde toprak ağaları ve burjuva eğilimli basında, “Molla Nesreddin” dergisinde, “Hümmet” vs. gazetelerde yayınlanmıştır. Dile, milli kültüre, eğitim ve maarife, kadın sorunlarına, yabancı işgal, özellikle Rus ve Ermeni yayılmacılığına münasebette bu düşünce akımlarının ortak veya benzer özelliklerine rağmen özel mülkiyet, mülkiyetin yeniden dağılımı, emekçilerin mülkiyet haklarının reel teminatı, onların parlamento ve yürütme organlarına katılmaları vs. sosyal ve sınıfsal çıkarlarla ilgili problemlerin açıklanması alanında ciddi uyuşmazlıklar söz konusuydu. Eğer birinci akım milleti ve milli çıkarları, milletin Türk-İslam dünyasıyla eşit haklarını, hürriyet adına ittihat düşüncelerini ön plana çıkarırken, radikal akımlar toplumdaki sınıfsal ilişkilerden, işçi, köylü, kapitalist ve toprak ağalarının toplumdaki sosyal durumundan, fanatik din adamlarından, halk adına konuşarak onun menfaatlerini ezen ve satan milli politikacılardan bahsederken ve milletin aydınlanması için bütün gerçekleri halkın anlayacağı bir dille ifade etmeye çalışırdı. Bu konular “Molla Nesreddin” dergisinin yazarları Celil Memmedkuluzade, Mirze Alekber Sabir, Alikulu Gamküsar, Ömer Faik Nemanzade, Üzeyir Hacıbeyov, Semed Bey Mehmandarov, Hüseyin Minasazov vb. eserlerinde ve özellikle dönemin keskin sosyal mizah janrında yer almıştır. Bir zamanlar irfani felsefi şiirde yer almış sosyal felsefe sorunları için Azerbaycan siyasi mizahi dönemde etkileyici bir janra dönüşmüştür.
|
