|
|
Հայկական լեռնաշխարհում մարդը հայտնվել է դեռեւս քարի դարում (պալեոլիթի շրջան): Հայկական լեռնաշխարհն իր հարուստ ընդերքի շնորհիվ, շատ արագ դառնում է ոչ միայն խոշոր մետաղագործական կենտրոն, այլ նաեւ պղինձ, բրոնզ, երկաթ, ինչպես նաեւ արծաթ ու ոսկի արտահանող: Բրոնզագործության բուռն զարգացման եւ երկաթի յուրացման դարաշրջանում (մ.թ.ա. II-I հազարամյակների սահմանագծին) Հայկական լեռնաշխարհի ցեղերի շրջանում աստիճանաբար ձեւավորվում են դասակարգային հարաբերություններ, առաջանում են ցեղային միություններ, եւ ստեղծվում են նախադրյալներ պետության առաջացման համար: Հայկական լեռնաշխարհում առաջին ցեղային միությունները, որ հայտնի են խեթական, ասորեստանյան եւ այլ աղբյուրների շնորհիվ, եղել են պետականության առաջացման փոքր կենտրոններ դարձած Հայասա-Ասզին, Իսուվան, Ալշեն, Ուրուատրին, Դայաենին, Դիաուեխին եւ ուրիշներ: Հայ ժողովրդի ձեւավորման գործընթացը ընթացել է հիմնականում մ.թ.ա. II-I հազարամյակներում: Այս հանգամանքը թերեւս մասամբ անհնար է դարձնում նրա ծագման բոլոր մանրամասների լիակատար եւ հստակ պարզաբանումը: Անկասկած է, որ գործընթացը տեղի է ունեցել Հայկական լեռնաշխարհի տարածքում` հայկական ցեղերի կողմից մյուս ցեղերին աստիճանաբար իրենց մեջ միավորելու ճանապարհով: Որոշ ուսումնասիրողներ այս գործընթացում առանձնացնում են Հայասա կոչվող ցեղային միության առաջատար դերը, որի անվան հետ էլ հավանաբար կապվում է հայ ժողովրդի “հայ” ինքնանվանումը:
|