nelle – Rhaeto-Romance Translation – Keybot Dictionary

Spacer TTN Translation Network TTN TTN Login Deutsch Français Spacer Help
Source Languages Target Languages
Keybot 70 Results  www.lebendige-traditionen.ch  Page 5
  La costruzione dei muri...  
Biodiversità nelle fessure dei muri («Einstein» del 19 giugno 2008) - SRF
La diversitad biologica en las sfessas dals mirs sitgs (Einstein dals 19 da zercladur 2008) - SRF
  Il Carnevale di Soletta...  
«Chesslete» nel centro storico di Soletta nelle prime ore del Giovedì grasso © Oliver Menge, 2006
«Chesslete» en la citad veglia da Soloturn la damaun marvegl da la gievgia grassa © Oliver Menge, 2006
  Giura - Tradizioni vive...  
Reputato per il suo carattere docile, questo cavallo di taglia media è l'ultimo rappresentante del cavallo da tiro leggero in Europa occidentale. Questa tradizione, che è attestata nelle Franches-Montagnes fin dal Seicento, si colloca tuttora al centro di numerosi mestieri, costumi e manifestazioni.
Il chantun Giura è er la tgina da l'ultima razza da chavals da la Svizra: Qua vegn allevà il freiberger, il chaval da las Francas Muntognas da statura mesauna ch'è enconuschent per ses caracter obediaivel. El è l'ultim represchentant dal chaval da trair en l'Europa dal vest. Sin questa tradiziun ch'è documentada en las Francas Muntognas dapi il 17avel tschientaner, sa basan anc oz bleras professiuns, blers usits e bleras occurrenzas.
  A partire dal mese di g...  
La cartina numero 1 in tre lingue nazionali e con una tiratura di 157 000 copie è dedicata all'estate. È disponibile nelle principali città svizzere (luoghi culturali e di svago) e presso la maggior parte degli uffici del turismo.
Die Sommerkarte Nr. 1 ist in den drei Amtssprachen und in einer Auflage von 157‘000 Exemplaren erhältlich. Zu beziehen ist sie in den grösseren Schweizer Städten (Kulturstätten, Kinos, Theater usw.) und in den meisten Tourismusbüros. Die Karte kann auch per Post bezogen werden. Senden Sie eine E-Mail mit Ihrer Adresse und der gewünschten Anzahl Exemplare an:
  Nüünichlingler - Tradiz...  
Gli uomini procedono in silenzio. Al collo pendono grandi campane, che scandiscono il ritmo dei passi. Il corteo che sfila nelle tenebre del villaggio ha qualcosa di spettrale. Dopo circa 45 minuti la processione termina.
La saira dals 24 da december sa radunan umens vestgids cun mantels sin il «Hübel». Cur che l'ura ha finì da dar las nov, sa metta il cortegi en viadi. Ils umens van en colonnas da trais tras il vitg, il «Bäsemaa» a la testa. Quel ha sco unic ina barba alva e porta cun sai in lung fist vi dal qual penda in sdratsch da fulin. Ils auters umens portan cilinders d'ina autezza da fin a quatter meters. Quests chapels surdimensiunads, ch'èn resultads en la concurrenza plaschaivla dals participants per il cilinder il pli aut, èn fatgs or da bischens da chartun nair, ston vegnir sustegnids cun lattas da tetg e ston vegnir fermads vi dal corp cun tschintas. Ils umens passan senza discurrer. Enturn culiez pendan gronds scalins che sunan en il tact regular da lur pass. Il cortegi nocturn tras il vitg ha ina tempra misteriusa. Suenter circa 45 minutas finescha la processiun. Ussa na dastgan ils scalins betg pli tunar. Ils participants van a l'ustaria u a la messa da mesanotg.
  Le feste della gioventù...  
Dal 1919, questi gruppi sono riuniti in una federazione cantonale, la «Fédération vaudoise des jeunesses campagnardes (FVJC)», che mira soprattutto a contrastare l'esodo dalle campagne. Organizzano manifestazioni nei villaggi e assumono un ruolo importante nelle feste che scandiscono il quotidiano in campagna (lotterie, abbadìe, feste del 1° Agosto e di Capodanno, ecc.).
Las uniuns da giuventetgna da la champagna vadaisa han lur origin en il temp medieval. Da quel temp eran talas gruppaziuns en emprima lingia uniuns d'umens giuvens betg maridads da las regiuns champestras. Las uniuns da giuventetgna pussibilitavan da stabilir contacts tranter las persunas betg maridadas da tuttas duas schlattainas cun organisar festas legras, stgaffind uschia in cuntrapais a la predominanza da la populaziun pli veglia. Dapi l'onn 1919 è la giuventetgna champestra organisada en ina federaziun chantunala («Fédération vaudoise des jeunesses campagnardes FVJC») che duai franar en emprima lingia l'emigraziun da las regiuns champestras. La giuventetgna champestra organisescha occurrenzas en ils vitgs e gioga ina rolla impurtanta tar festas che caracteriseschan il decurs da l'onn champester (lotto, festas da tir, festas dal 1. d'avust, festas da Bumaun e.u.v.). Er tirs da premis, champs da skis, concurrenzas da teater u rallyes vegnan organisads da las uniuns da la giuventetgna champestra. Mintga onn han lieu quatter festas regiunalas, ils famus Girons, accumpagnadas da concurrenzas da sport e da bavidas. Mintga 5 onns s'uneschan ils quatter Girons a la Cantonale (festa chantunala), ina festa che dura 3 emnas e che ha dimensiuns impressiunantas. La Cantonale da Bavois da l'onn 2008 per exempel ha attratg passa 120'000 visitadras e visitaders. Las festas chantunalas èn in simbol per la solidaritad da la giuventetgna champestra. En il senn da l'anteriura devisa dal FVJC – «lavur, patria, amicizia, progress» – vegnan questas occurrenzas terminadas d'ina ceremonia uffiziala, accumpagnada da la surdada da la bandiera, dal imni vadais e dal imni da la giuventetgna champestra («Chanson fédérée»).
  La cavalcata dell’Ascen...  
Le processioni solenni e le questue attraverso i boschi e i prati durante il periodo dell’Ascensione (quaranta giorni dopo Pasqua) erano un tempo diffuse nelle regioni cattoliche. Così come per le processioni del Corpus Domini, queste festività ottengono la loro caratteristica impronta solenne all’epoca della Controriforma e, nel periodo del Barocco, sfociano sovente anche nella pomposità.
Processiuns festivas sur champs e prada il di d'Ascensiun (40 dis suenter Pasca) eran fitg derasadas pli baud en ils territoris catolics. Sco las processiuns da Sontgilcrest han ellas survegnì lur tempra festiva caracteristica en il temp da la cuntrarefurma. En il temp baroc èn ellas savens anc daventadas pli pumpusas. Oz datti en Svizra mo pli en il chantun Lucerna la tradiziun da la processiun d'Ascensiun («Uffert») en furma d'in usit religius. En sis lieus vegnan organisadas grondas processiuns che vegnan pratitgadas dals participants activs tut tenor lur funcziun en l'usit a pe u a chaval. L'occurrenza la pli gronda, la pli veglia e la pli renumada da quest gener è la processiun d'Ascensiun da Beromünster. Var 2'000 persunas sa mettan en viadi mintg‘onn per il traject da 18 kilometers lunghezza – ubain almain per singulas etappas da quel – per viandar, meditar ed urar da cumpagnia e per retschaiver la benedicziun u per tadlar pregias da spirituals. La via maina da Beromünster sin ina ruta fixada e da princip medema dapi tschientaners en las fracziuns ed en ils vitgs vischins. Suenter 8 uras e mez returna la processiun puspè al lieu da partenza. Là spetgan fin 8'000 persunas. Ensemen cun ils pelegrins vegn plaunsieu terminada la festa.
  La «Bénichon» - Tradizi...  
Per tutti i friburghesi, l'espressione «Bénichon» (o «Kilbi» per i germanofoni) evoca anzitutto una formidabile scorpacciata, un pasto pantagruelico consumato in famiglia durante il quale vengono portati in tavola tutti i prodotti della cascina: il bue, il maiale, la pecora, in varie preparazioni, siano essi preceduti da un brodo o da una zuppa di cavolo, accompagnati da ortaggi e seguiti da una carrellata di dolci. La «Bénichon» è poi associata alle musiche ballabili e ai festeggiamenti popolari: quando i granai sono pieni e il bestiame nelle stalle, è festa al villaggio.
Tar il pled «Bénichon» (u «Chilbi» per quels da lingua tudestga) pensa mintga Friburgaisa e mintga Friburgais en emprima lingia ad in grondius past festiv, ad ina veritabla gastaria, tar la quala ins po giudair tut las spezias da charn d'in bain puril: bov, portg, agnè, preparadas en differentas modas e garnidas cun blera verdura, ordavant ina broda clera u ina schuppa da giabus e suenter ina tscherna da desserts. Tar il Bénichon tutga però er ina musica da saut e l'atmosfera d'ina festa populara: Cur ch'ils graners ed ils clavads èn plains e cur ch'il muvel è da return da las pastgiras d'alp vegn fatga ina festa cuminaivla en il vitg – ina festa che derasa er adina in zichel melanconia, perquai ch'ins senta gia l'arriv da l'atun. Fin sin in pèr excepziuns localas ha il Bénichon lieu mintgamai la segunda dumengia dal settember en la val ed la segunda dumengia d'october en las muntognas. Festegià vegn el però er en la citad, e quai adina cun in grond public. Qua vegnan purschids ils products regiunals schizunt en ils centers da cumpra, ed en las ustarias da la regiun vegn offrida in'entira paletta da pasts da Bénichon. Famiglias, communitad, chalender – quai èn las trais pitgas d'ina tradiziun cun bleras variaziuns che vegn vivida dapertut en il Friburg.
  Lotta svizzera - Tradiz...  
Nel corso degli anni, quella che un tempo era una prova di forza priva di regole tra alpigiani e pastori ha fatto il suo ingresso nelle zone urbane grazie al movimento ginnico ed è diventata uno sport nazionale apprezzato e ampiamente diffuso.
La lutga è ina furma svizra da duellar en il resgim, tar la quala umens e da nov er dunnas tiran en chautschas. Il visavi duai vegnir sfurzà per terra tras moviments dal corp e da las chommas. Ils lutgaders piglian in l'auter per la tschinta da las fermas chautschas curtas suren – las chautschas da lutgar fatgas da taila da glin – e na laschan betg luc fin a la decisiun. Tgi che tutga il terren cun las spatlas u cun il dies, giascha plat ed ha pers. Ils megliers lutgaders vegnan numnads ils nauschs («Bösen»). Els sa scuntran dentant cun grond respect vicendaivel. Ina lutga vegn introducida e terminada cun dar il maun. Tgi che gudogna, sto scurlattar il resgim dal dies dal lutgader perdent. En il decurs dals onns è il lutgar, oriundamain in gieu senza reglas dals signuns e dals pasturs, arrivà sur il moviment da gimnastica en ils territoris urbans. Il lutgar è daventà in sport naziunal popular e fitg derasà. Las lutgas d'alp localas èn sa sviluppadas sur decennis ad occurrenzas da grond‘impurtanza. L'associaziun federala da lutga dumbrava l'onn 2010 passa 50'000 commembers. La festa federala da lutgaders e da pastriglia a Frauenfeld l'onn 2010 han visità 200'000 persunas.
  Castanicoltura, castagn...  
Oggi si assiste ad una rivalutazione dei metodi d’essiccazione tradizionali, per lo più per scopi didattico-dimostrativi e di rievocazione storico-culturale; inoltre, nel periodo autunnale si organizzano diversi eventi durante i quali le castagne e i relativi prodotti vengono venduti e consumati sotto varie forme, tra cui le caldarroste. Il venditore di caldarroste è una figura che ancor oggi si incontra con frequenza nelle piazze cittadine e in occasione di fiere, sagre e mercati.
En la Svizra taliana èn ils guaudets da chastagners in patrimoni cultural da gronda valur ecologica ed estetica. Ils ultims 20 onns èn perquai vegnids iniziads numerus projects per recuperar ils guaudets da chastagners. En ina gronda part da la Svizra taliana ha la chastogna cultivada giugà durant tschientaners ina rolla essenziala per l'alimentaziun. Ina impurtanza speziala ha gì la conservaziun da quests fritgs: els vegnivan conservads en pitschens edifizis concepids aposta persuenter. Oz vegnan las metodas tradiziunalas da setgentar las chastognas puspè stimadas pli fitg, per il solit per intents didactics e per regurdar la cultura e l'istorgia. L'atun han mintgamai lieu differentas occurrenzas, nua che chastognas e products da chastognas vegnan vendids e mangiads en differentas furmas, tranter auter er las chastognas brassadas, ils maruns. Sin las plazzas da bleras citads sco er a fieras, festas e martgads inscuntran ins savens ils vendamaruns. Ils emprims brassamaruns, dals quals ins sa ch'els vendevan lur chastognas sin plazzas en Svizra ed en auters pajais europeics, derivavan cunzunt da la Val dal Blegn e da la Val Leventina. Intgins dad els dattan vinavant anc oz lur professiun a lur descendents, entant ch‘auters surlaschan lur utensils er a persunas che n'appartegnan betg al circul da lur parents u enconuschents.
  Le processioni storiche...  
Per quest’occasione l’illuminazione stradale viene soppressa e nelle contrade si diffonde la tenue luce dei “trasparenti”, grandi quadri luminosi che sovrastano il percorso della processione e che raffigurano episodi del Vangelo o dell’Antico Testamento.
Las processiuns da l'Emna sontga, ch'èn documentadas dapi la segunda mesadad dal 17avel tschientaner, giran la saira da la Gievgia sontga e dal Venderdi sontg tras la citad veglia da Mendrisio. Per questa chaschun vegn stizzada l'illuminaziun da las vias ed en las giassas sa derasa la glisch miaivla dals «transparents»: gronds maletgs glischants ch'èn stendids per lung da la ruta da la processiun sur las giassas vi e che represchentan scenas da l'Evangeli u dal Vegl Testament. La saira da la Gievgia sontga preschentan dunsainas d'acturs laics la Passiun da Cristus en ina seria da scenas che sa basan sin l'Evangeli. A questas represchentaziuns sa participeschan chavaltgaders, schuldads romans e figuras biblicas en costums pompus. La processiun dal Venderdi sontg è modesta e solenna ed è caracterisada pli fitg da la spiritualitad. A questa processiun sa participeschan passa 600 commembers da differentas confraternitads e d'associaziuns ecclesiasticas. Ils purtaders passan tras las vias cun ils purtrets da la bara da Cristus e da Nossadunna da las dolurs, davant ils quals il public è envidà da s'enclinar. Trais societads da musica accumpognan la processiun, sunond marschs funebers impressiunants. Al cumenzament ed a la fin da la processiun chavaltgeschan ils tamburs da l'avantguardia. Avant las processiuns da l'Emna sontga ha lieu il «settenari», ina ceremonia religiusa ch'è deditgada a las set dolurs da Maria.
  Allevamento e combattim...  
Alla vacca di razza Eringer è stato attribuito un valore simbolico tale che nella seconda metà del Novecento è divenuta l’animale da reddito più importante del Cantone. Le razze dell’allevamento tradizionale sono del resto molto presenti nelle feste e negli usi del Vallese e sono considerate beni culturali e simboli del Cantone.
L’allevament tradiziunal da muvel vegn pratitgà ozendi en il Vallais per las suandantas razzas: vatga dal raz Eringer, arment dal raz Evolener, nursa cun nas nair, nursa alva alpina, nursa vallesana e chaura cun culiez nair. En quest connex ha la vatga dal raz Eringer ina posiziun speziala. Ultra da sia robustadad corporala sa profilescha quest animal tras sia cumbattivitad. A chaschun dals cumbats da vatgas sin las alps durant la stad determinescha la scossa sia vatga pugniera. Tar ils cumbats da vatgas en la planira dal Vallais, sco ch'els vegnan organisads dapi ils onns 1920, stattan en il center ils basegns da las generaziuns pli giuvnas: en quests cumbats da vatgas ha il Vallais chattà in simbol per la regurdanza al passà agrar che svanescha plaun a plaun. A la vatga dal raz Eringer è vegnì attribuì in chapital simbolic che ha laschà daventar ella la segunda mesadad dal 20avel tschientaner l'animal da niz il pli impurtant dal Vallais. Las razzas da l'allevament tradiziunal da muvel han ozendi ina ferma preschientscha en la tradiziun da festa e d'usits dal chantun, valan sco bain cultural e sco segns caracteristics dal Vallais. En il cas da l'allevament tradiziunal da muvel sa tracti pia d'in fenomen che ha ina ferma relaziun cun il passà e ch'è – il medem mument – influenzà fermamain dal temp actual.
  Nuotare nel Reno - Trad...  
A Basilea nuotare nel Reno è un’attività particolarmente apprezzata da diversi secoli. Nel Quattrocento, le suore del convento di Klingenthal facevano il bagno nel fiume nelle calde giornate estive, mettendo a dura prova il senso del pudore della popolazione.
Nudar en il Rain è dapi blers tschientaners insatge fitg popular a Basilea. En il 15avel tschientaner faschevan mungias da la claustra Klingental bogn en public ils dis da chalira la stad e provocavan uschia ils sentiments morals da la populaziun. Il 19avel tschientaner è vegnì scumandà il nudar en il Rain avert. La Societad per l'utilitad publica («Gesellschaft für das Gute und Gemeinnützige») ha alura inizià la construcziun da bogns publics. Pervia dal grond success èn vegnids construids en pauc temp 4 bogns, dals quals èn en funcziun actualmain anc 2. Ils onns 1930 è il Rain puspè vegnì avert per nudar. Oz nodan la stad mintga di tschients da persunas en il Rain e cun ellas sa movan ils satgs da nudar ch'èn vegnids inventads il 19avel tschientaner. In dals puncts culminants da la stagiun da nudar da la stad è il nudar en il Rain a Basilea che vegn organisà dapi l'onn 1980 da la secziun da Basilea da la Societad svizra da salvament. Passa 100 persunas sa participeschan mintga onn a questa occurrenza. Intginas abitantas ed intgins abitants da Basilea van er mintga di a nudar en il Rain, e quai da tut temp e da tutt'aura.
  Töfftreff Hauenstein - ...  
La seconda stagione all’«Isebähnli» coincise con l’uscita nelle sale del film «Easy Rider», che diede l’impulso iniziale a questo raduno e attirò all’«Isebähnli» una nuova ondata di visitatori, che perdura ancora oggi.
Durant la stagiun – da mez mars fin l'october – è la scuntrada da motos da Hauenstein in inscunter da pliras tschients persunas entusiasmadas per motos, che ha lieu mintga gievgia tar il restaurant «Isebähnli» a Trimbach en il chantun Soloturn. Motociclists arrivan natiers da tut la Svizra, da la Germania dal sid, da l'Alsazia e da las parts da l'Italia damanaivlas dal cunfin svizzer. Durant quest temp daventa il «Restaurant zur Eisenbahn» in «Mecca» per motos e bain mintga motociclist en Svizra enconuscha questa ustaria. Cun liongias da brassar e cola – biera vegn empustada mo darar – vegnan contempladas las motos ch’arrivan e partan ed examinadas las maschinas parcadas, vegni discurrì davart motos e passentà in temp patgific en cumpagnia. La scuntrada da motos da Hauenstein exista dapi l'onn 1968 e n'è «betg pli uschè selvadia sco quai ch'ins temeva ina giada». Naschida è ella mez dals onns 1960 en il restaurant «Sonne» a Buckten, chantun Basilea-Champagna. Suenter la mort da l'ustiera da la «Sonne» l'onn 1968 è l'inscunter vegnì spustà al «Isebähnli» a Trimbach. Sin la segunda stagiun en il «Isebähnli» è cumparì il film «Easy Rider». Quai ha mess ad ir la scuntrada da motos per propi e rotschas da novs visitaders èn vegnids en il «Isebähnli» – ina tendenza ch'è sa mantegnida fin oz.
  Bilinguismo a Biel/Bien...  
Questo plurilinguismo è però prevalentemente territoriale. Nel quotidiano è presente soltanto nelle zone di confine tra due regioni linguistiche. Biel/Bienne si contraddistingue per il suo «bilinguismo consensuale»: il francese e il tedesco si trovano sullo stesso piano, nessuna delle due lingue è privilegiata e le due comunità accettano e rispettano la lingua dell'altra.
Las quatter linguas naziunalas valan sco ina caracteristica da la Svizra. I sa tracta però per gronda part d'ina plurilinguitad territoriala. Mo en las regiuns als cunfins da las linguas sa maschaidan las linguas en la communicaziun quotidiana. La citad da Bienna è caracterisada d'ina «bilinguitad consensuala»: il franzos ed il tudestg han il medem status, nagina lingua na vegn preferida da princip e las duas gruppas linguisticas acceptan e respectan mintgamai la lingua da l'autra gruppa linguistica. In studi davart la bilinguitad a Bienna ed a Friburg ha punctuà che la coexistenza da las linguas vegn vivida a Bienna «en moda exemplarica». Bienna na saja betg mo ina «pitschna Svizra» en quai che reguarda la repartiziun da las quotas linguisticas tar la populaziun da la citad. Bienna possia er esser in exempel per la Svizra en relaziun cun la plurilinguitad. Tar discurs en il spazi public determinescha quella persuna la lingua, che cumenza la conversaziun. Franzos u tudestg n'importa betg - il visavi s'adatta, er sch'el na sa betg discurrer fitg bain la lingua da l'autra persuna. Dapi ils onns 1980 vegn quest cumportament numnà il «model da Bienna».
  Soprannomi nella Svizze...  
Nelle zone rurali della Svizzera centrale, oltre al sistema ufficiale dei nomi e cognomi anagrafici vige la tradizione del soprannome, che le persone del posto, specialmente quelle nate prima del 1960, continuano ad utilizzare.
Ultra dals nums uffizials, ch'èn renconuschids dal stadi e che sa basan sin prenums e sin nums da famiglia, exista en las parts ruralas da la Svizra centrala in segund sistem da nums tradiziunal ch'ils indigens – cunzunt quels ch'èn naschids avant l'onn 1960 – dovran fin oz. Quest sistem sa basa sin surnums che vegnan dads a singulas persunas, a famiglias u ad entiras raits da parentella. Quai per in motiv fitg pratic: En blers vitgs ed abitadis, nua che raits da parentella fitg extendidas han il medem num da famiglia e nua ch'ils prenums tradiziunals sa restrenschan ad in pèr paucs nums da sontgs, n'èn ils nums uffizials betg adattads bain per differenziar las singulas persunas. Sco basa per ils surnums servan toponims, activitads marcantas u caracteristicas socialas e fisicas. Intginas da questas denominaziuns stigmatiseschan pli u main evidentamain las persunas respectivas e na vegnan betg duvradas en lur preschientscha. Auters surnums èn elements nunproblematics da l'identitad persunala che tutgan tar la vita da mintgadi da la persuna respectiva. En circuls purils vegnan duvrads spezialmain savens surnums cumbinads cun toponims. Quai mintgatant cun enumerar – sco cumplettaziun e sco precisaziun – entiras retschas d'antenats.
  Industria della seta di...  
Nel 2011 ne erano attivi soltanto due in tutta la Svizzera: Gessner AG e Weisbrod-Zürrer AG, entrambi di Zurigo. L’industria della seta si rispecchia indirettamente negli edifici ancora esistenti e nelle imprese fondate in quel periodo, come le banche, le società immobiliari e le fabbriche di macchinari.
L'industria da textilias è fitg impurtanta en l'istorgia dal chantun Turitg. Ina impurtanza speziala ha l'industria da saida da Turitg. Ella è documentada gia per il 14avel tschientaner ed ha fatg il 17avel tschientaner in emprim grond progress. Il 19avel tschientaner èn vegnidas construidas sin la champagna, cunzunt a la riva sanestra dal Lai da Turitg, pliras fabricas da saida. Da l'onn 1840 fin l'onn 1900 è l'industria da saida stada l'industria elavuranta la pli impurtanta dal chantun Turitg. Ils onns 1850 e 1860 è Turitg sa sviluppà al segund grond producent da taila da saida da l'entir mund. Il taft nair sco er ils satgets da taila per crivlar farina eran da renum mundial. Suenter l'onn 1930 ha l'industria da textilias pers adina pli fitg sia impurtanza. Bleras firmas da l'industria da saida han serrà lur manaschis. L'onn 2011 eran las duas firmas da Turitg Gessner SA e Weisbrod-Zürrer SA las duas ultimas tessarias da saida da la Svizra. L'industria da saida ha anc adina in’influenza indirecta tras edifizis existents e tras interpresas sco bancas, societads d'immobiglias e fabricas da maschinas che derivan oriundamain da l'industria da saida. Dapi intgins onns datti differentas stentas da render attenta la publicitad a l'impurtanza da l'industria da saida da Turitg e da conservar ils archivs da textilias anc existents.
  Il Natale dell’Appenzel...  
La vigilia di Natale i vicoli e le case dell’Appenzello Interno profumano d’incenso. Chierichetti, uomini, donne e bambini girano con un incensiere o con il cosiddetto «Räuchlipfanne» nelle loro case, officine e stalle per benedirle.
Il chantun Appenzell dadens è enconuschent per sia gronda diversitad da tradiziuns da Nadal che stimuleschan tut ils senns. Il temp da Nadal cumenza cun exponer ils uschenumnads «Chlausebickli» (pizieutas coluradas) da Numnasontga. Ils uffants survegnan da lur madritschas e padrins pizieutas che na dastgan betg vegnir mangiadas immediatamain e che cumparan puspè pli tard tranter l'uschenumnà «Chlausezüüg» (in tip da pignol da Nadal fatg ord pizieutas) da Nadal. Ils «Chlausebickli» ed ils «Devisli» tutgan per forza tar il «Chlausezüüg». Quel sa cumpona oz d'in rom da lain cun tschintg chantuns che vegn pli e pli stretg vers ensi. L'intern en furma d'in tgeiel era oriundamain fatg da pasta da tarschola («Filebrood»), da pizieuta emplenida, da maila, da nuschs e da paira tosta. Ils «Devisli» èn pitschnas furmas coluradas fatgas da pasta da zutger sientada. Els èn furmads cun inschign e mussan divers maletgs, tranter auter da la vita purila tradiziunala da l'Appenzell Dadens. La vigilgia da Nadal savuri en las giassas e chasas dad Appenzell dadens d'intschains. Ministrants, umens, pli darar dunnas ed uffants passan cun in intschenser u cun l'uschenumnada padella d'intschains («Räuchlipfanne») tras lur stanzas, tras lur lavuratoris e tras lur stallas per als benedir.
  Nuotare nel Reno - Trad...  
A Basilea nuotare nel Reno è un’attività particolarmente apprezzata da diversi secoli. Nel Quattrocento, le suore del convento di Klingenthal facevano il bagno nel fiume nelle calde giornate estive, mettendo a dura prova il senso del pudore della popolazione.
Nudar en il Rain è dapi blers tschientaners insatge fitg popular a Basilea. En il 15avel tschientaner faschevan mungias da la claustra Klingental bogn en public ils dis da chalira la stad e provocavan uschia ils sentiments morals da la populaziun. Il 19avel tschientaner è vegnì scumandà il nudar en il Rain avert. La Societad per l'utilitad publica («Gesellschaft für das Gute und Gemeinnützige») ha alura inizià la construcziun da bogns publics. Pervia dal grond success èn vegnids construids en pauc temp 4 bogns, dals quals èn en funcziun actualmain anc 2. Ils onns 1930 è il Rain puspè vegnì avert per nudar. Oz nodan la stad mintga di tschients da persunas en il Rain e cun ellas sa movan ils satgs da nudar ch'èn vegnids inventads il 19avel tschientaner. In dals puncts culminants da la stagiun da nudar da la stad è il nudar en il Rain a Basilea che vegn organisà dapi l'onn 1980 da la secziun da Basilea da la Societad svizra da salvament. Passa 100 persunas sa participeschan mintga onn a questa occurrenza. Intginas abitantas ed intgins abitants da Basilea van er mintga di a nudar en il Rain, e quai da tut temp e da tutt'aura.
  San Gallo - Tradizioni ...  
Nella regione collinare a nord, nella valle del Reno e attorno al lago di Zurigo si praticava la campicoltura, oltre al lavoro a domicilio a beneficio dell’economia tessile locale. Nel Toggenburg superiore e nelle zone a sud prevalevano attività alpine, come l’allevamento del bestiame e la produzione del latte.
Il chantun Son Gagl ch'è vegnì fundà l'onn 1803 da Napoleun unescha 12 cuntradas istoricas, mintgina cun sia atgna istorgia e cun differentas structuras socialas ed economicas. En la regiun collinusa dal nord, en la Val dal Rain e sper il Lai da Turitg cultivavan ins ers, ed ins lavura a chasa per l'economia da textilias en las citads. En la part sura dal Toggenburg ed en las regiuns dal sid dominavan la tratga da muvel alpin e l'economia da latg. Il grond dumber da tradiziuns ch'è sa furmà sut questas circumstanzas è vegnì caracterisà ed amplifitgà d'influenzas e da rituals religius-confessiunals sco usits da l'onn ecclesiastic u processiuns. Ina gronda impurtanza han survegnì la pictura rurala da paraid e da mobiglia dal baroc, en la musica èn caracteristicas la tradiziun pietistica da l'orgla da chasa toggenburgaisa e las gruppas d'instruments a corda che sunavan tant per la baselgia sco er per occurrenzas profanas.
  Jass - Tradizioni viventi  
Nelle innumerevoli ore di gioco di una perenne tradizione, le carte dello jass si sono impregnate del profumo magico del piacere della socievolezza: sia allo «Stammtisch» dell'osteria Rössli, Hirschen o Bären, sia a casa in un locale ben riscaldato, quando fuori piove a dirotto e grandina forte, ma anche in treno per ingannare il tempo.
Il jass è fitg popular en Svizra e vala sco gieu da chartas naziunal. En las nundumbraivlas uras da gieu d'ina lunga tradiziun èn las chartas da jass daventadas in simbol per il star patgific en cumpagnia: saja quai a la maisa radunda en la Crusch Alva, en la Curuna u en il Capricorn, saja quai a chasa en la stiva chauda, sch'i daratga e tempesta en il liber, u en il tren sco passatemp. Dar jass unescha e divertescha. Il gieu è fitg adattà sco divertiment, stgatscha il stress dal mintgadi e la lungurella. Il jass pretenda activitad dal tscharvè. La finamira da gudagnar ina partida na pon ins betg mo cuntanscher cun bunas chartas. Per in bun resultat dal gieu èn decisivs er ina buna concentraziun ed exercizi. Impurtant èsi er d'observar precis e da registrar la gestica dals congiugaders, en spezial er dals adversaris. Dar jass scolescha la percepziun cumplexa e permetta da chapir, gea schizunt da s'identifitgar cun il visavi. Il jass è derasà fin en las valladas las pli perifericas e vegn giugà en differentas furmas da vegl e giuven, dad umens, dunnas ed uffants.
  Vallese - Tradizioni vi...  
La realtà storica, economica e topografica del Vallese ha portato a sviluppare particolari pratiche e competenze legate alla natura alpina, basti pensare alle misure organizzative tese a scongiurare il pericolo di valanghe. Nella società preindustriale queste conoscenze empiriche si sono manifestate, fra l’altro, nella struttura insediativa e nelle pratiche religiose, come la votività.
Fatgs istorics, economics e topografics han laschà nascher praticas e cumpetenzas spezialas per ir enturn cun la natira alpina. Directamain exemplaric per quai è la relaziun cun il privel da lavinas. En la societad preindustriala èn questas experientschas tradidas sa manifestadas tranter auter en la structura d'abitadi sco er en praticas religiusas sco ils fatgs votivs. Ultra da quai enconuscheva er il Vallais da pli baud instituziuns per dumagnar il privel da lavinas e sias consequenzas sco per exempel l'ospizi sin il Grond Son Bernard cun il chaun bernardin sco essenza dal servetsch da salvament alpin. En il decurs dal 20avel tschientaner èn vegnidas sviluppadas adina pli savens metodas per la prevenziun activa. E cun l'installaziun d'instituziuns spezialas en chaussa ha la relaziun cun il privel da lavinas er prendì l'ultim temp novas vias scientificas en il Vallais.
  Turgovia - Tradizioni v...  
La promozione della cultura riveste grande importanza nel Cantone di Turgovia: monumenti storici, siti intatti e la riflessione sulla storia e la tradizione nelle collezioni dei diversi musei cantonali, regionali e privati, nell'archivio di Stato e nella società cantonale di storia contribuiscono non soltanto alla formazione dell'identità, ma anche all'attrattiva della piazza economica locale e alla promozione del turismo.
La tgira da la cultura è da gronda impurtanza en il chantun Turgovia. Edifizis istorics, maletgs da vitgs intacts e la tematisaziun da l'istorgia e da la tradiziun en ils divers museums ed en las differentas collecziuns chantunalas, regiunalas e privatas sco er en l'Archiv dal stadi ed en l'Uniun istorica na gidan betg mo a sviluppar l'identitad, mabain er ad augmentar l'attractivitad dal chantun ed a promover il turissem.
  Nastri di seta e tessit...  
In campagna è tuttora radicato il ricordo del lavoro a domicilio, che non solo è stato fonte di reddito per molti, ma ha anche messo in luce la disparità di potere tra il carattere capitalistico della città e il lavoro nelle zone rurali.
En la champagna vegn tgirada oz la regurdientscha a la lavur a domicil che ha purtà in gudogn finanzial a bleras persunas, ma che ha er mussà il dischequiliber da pussanza tranter il chapital en la citad e la lavur en la champagna. En la citad è l'industria da bindels da saida preschenta tras las chasas dals anteriurs «signurs da bindels», savend ch'il svilup industrial odiern na fiss betg stà pussaivel senza bindels da saida.
  Sciaffusa - Tradizioni ...  
Nella seconda metà dell'Ottocento, il Cantone ha conosciuto una forte industrializzazione, specialmente nella sua parte centrale, attorno alla capitale Sciaffusa. La meccanizzazione dell'agricoltura nel Novecento e la crescente mobilità della popolazione hanno portato a grandi cambiamenti nelle strutture sociali rurali della regione.
Il chantun Schaffusa è vegnì industrialisà fermamain en la segunda mesadad dal 19avel tschientaner, oravant tut en il center enturn la citad da Schaffusa. La mecanisaziun da l'agricultura en il 20avel tschientaner e la mobilitad creschenta da la populaziun han chaschunà ultra da quai grondas midadas da las structuras socialas oriundas (cun caracter da vitg). Il resultat da quests svilups è stà che bleras furmas tradiziunalas dal patrimoni cultural immaterial ch'èn sa mantegnidas per exempel en las regiuns prealpinas da la Svizra n'èn betg pli vegnidas tgiradas ed èn uschia idas a perder.
  L'illuminazione e lo sp...  
L'illuminazione del salto del Reno trova le sue origini nel turismo: sin dall'Ottocento alcuni albergatori amavano stupire i loro clienti accendendo dei bengala. Nel Novecento, l'organizzazione di questi intrattenimenti pirotecnici passa nelle mani di istituzioni semipubbliche.
La cascada dal Rain a Neuhausen è la cascada la pli gronda da l'Europa. Cun sia cuntrada e cun ils edifizis istorics porscha ella da di in spectacul particular, ma ella è er ina culissa unica per gieus da glisch nocturns. Il cumenzament da l'illuminaziun da la cascada dal Rain ha in stretg connex cun il turissem. Gia en il 19avel tschientaner èn ils hoteliers sa stentads da porscher a lur giasts in spectachel extraordinari cun inscenaziuns da fieus bengals. A partir dal 20avel tschientaner han instituziuns semipublicas surpiglià l'organisaziun da las illuminaziuns. Dapi l'onn 1966 vegn inscenà in grond fieu artifizial che fascinescha mintgamai var 10'000 aspectaturas ed aspectaturs. Questa illuminaziun ha gì lieu mintgamai il 1. d'avust. Tranter ils onns 2009 e 2011 ha la Cuminanza d'interess per la cascada dal Rain cumenzà a realisar questa illuminaziun la penultima sonda da l'avust. A partir da l'onn 2012 vegn l'illuminaziun da la cascada dal Rain ad avair lieu mintgamai ils 31 da fanadur. E dapi ils 12 avrigl 2008 sa preschenta la cascada dal Rain en ina nova glisch. Per ses 100avel anniversari ha l'Ovra electrica dal chantun Schaffusa SA (EKS AG) regalà in indriz nov per illuminar quest spectacul natiral. L’illuminaziun ch'è vegnì inscenada da Charles Keller da Son Gagl vegn mussada durant tut l'onn tenor in tschert urari e metta en scena degnamain quest imposant fenomen natiral.
  Turgovia - Tradizioni v...  
Entrambe queste istituzioni, ubicate nelle immediate vicinanze, sono da sempre frequentate da diverse migliaia di spettatori turgoviesi e fanno quindi parte dell'offerta culturale di base del Cantone.
En la Turgovia na datti nagin orchester professiunal constant e cun il «Theater Bilitz» en la chasa da teater a Weinfelden è avant maun mo in pitschen ensemble da teater permanent cun in domicil fix. Il chantun sa participescha però – cun la gulivaziun interchantunala da las grevezzas culturalas – vi dal Teater da Son Gagl e paja facultativamain contribuziuns da producziun al teater da Constanza. Tuts dus teaters en vischinanza directa vegnan ed èn gia adina vegnids frequentads mintga onn da bleras milli Turgovianas e Turgovians e fan uschia part da la purschida culturala da basa.
  Sciaffusa - Tradizioni ...  
Nella seconda metà dell'Ottocento, il Cantone ha conosciuto una forte industrializzazione, specialmente nella sua parte centrale, attorno alla capitale Sciaffusa. La meccanizzazione dell'agricoltura nel Novecento e la crescente mobilità della popolazione hanno portato a grandi cambiamenti nelle strutture sociali rurali della regione.
Il chantun Schaffusa è vegnì industrialisà fermamain en la segunda mesadad dal 19avel tschientaner, oravant tut en il center enturn la citad da Schaffusa. La mecanisaziun da l'agricultura en il 20avel tschientaner e la mobilitad creschenta da la populaziun han chaschunà ultra da quai grondas midadas da las structuras socialas oriundas (cun caracter da vitg). Il resultat da quests svilups è stà che bleras furmas tradiziunalas dal patrimoni cultural immaterial ch'èn sa mantegnidas per exempel en las regiuns prealpinas da la Svizra n'èn betg pli vegnidas tgiradas ed èn uschia idas a perder.
  Il Carnevale di Soletta...  
Così come per altre tradizioni carnevalesche in Svizzera si organizzano sfilate e balli, le bande e i gruppi «Schnitzelbänke» si esibiscono nelle strade e al «Beizenfasnacht», si pubblicano riviste sul Carnevale e si brucia un «Böögg».
Il cumenzament da l'emna da tschaiver sco tala è la «Chesslete» la gievgia grassa. Plirs milli carnavalists en chamischas da notg alvas e cun chapitschas da notg, cun schlingias cotschnas e cun instruments da canera sveglian – sut la batgetta dal «Oberchessler» – la populaziun per la «tschintgavla stagiun». Sumegliantamain ad auters tschaivers en Svizra han lieu cortegis e bals, sa preschentan musicas da tschaiver e gruppas da salamuira al tschaiver da vias e d'ustarias, vegnan edidas gasettas da tschaiver e vegn ars in «Böögg». Il di da son Hilari e la «Chesslete» èn dentant caracteristics per il tschaiver da Soloturn e vegnan celebrads en l'entir chantun. Schizunt al nord da l'artg dal Giura vegnan els festivads en las vischnancas dal territori chantunal.
  La raccolta di piante s...  
Risorsa alimentare indispensabile e strumento terapeutico fondamentale, la raccolta di piante selvatiche è in realtà un’attività praticata da tempi immemorabili da tutti i popoli del mondo, che rientrava nelle abitudini della maggior parte delle famiglie vallesane fino alla metà del Novecento.
Gia avant 10'000 onns han il umans en il Vallais racolt plantas selvadias per las mangiar e per las duvrar sco medischina. Tschertas spezias da plantas èn vegnidas cultivadas gia avant 7500 onns. Sco funtauna indispensabla per il nutriment ed er sco part integrala impurtanta da la medischina è la racolta da plantas selvadias vegnida pratitgada gia dapi il temp preistoric da tut ils pievels da quest mund ed era fin a la mesadad dal 20avel tschientaner er ina part da la vita quotidiana d’ina gronda part da las famiglias vallesanas. Las plantas ramassadas u racoltas vegnivan appreziadas surtut pervi da lur valur nutritiva u pervi da lur effect curativ e cosmetic. Ellas èn er vegnidas duvradas sco cliniez e per intents artisanals u divertents.
  La botanica ginevrina e...  
Questo attaccamento resta molto presente nella popolazione e si manifesta nelle caratteristiche stesse del paesaggio ginevrino modellato nel corso degli anni dalla conservazione delle specie, dallo studio e dalla ricerca botanica.
Grazia a quest interess extraordinari posseda Genevra la collecziun d'erbaris la tschintgavel gronda da tut il mund ed ina da las trais bibliotecas sistematicas da botanica las pli impurtantas; anc oz profiteschan la scienza e las perscrutaziuns botanicas universitaras da questa savida tradida. E la relaziun cun il mund da las plantas resta francada fermamain en la conscienza da la populaziun. Quai sa mussa er en la cuntrada cultivada dal chantun Genevra ch'è sa sviluppada en il decurs dals onns grazia a la protecziun da spezias raras e grazia a la scienza botanica. Ch'il sautier da la republica (l’emprim salter, pli tard il secretari dal parlament) registrescha dapi l'onn 1818 mintgamai il di, cur che s’avra l'emprim brumbel dal maruner da La Treille, per lura annunziar la primavaira, è ina da las perditgas las pli popularas da questa tradiziun.
  Uri - Tradizioni viventi  
Raccolta del fieno selvatico, sfruttamento dei boschi e antichi mestieri: nelle valli di montagna ci si imbatte sporadicamente in antiche forme di artigianato (lavorazione tipica svizzera del legno in assicelle, produzione di cesti, vasi, oggetti vari con fili intrecciati, utensili).
Far fain selvadi, utilisaziun dals guauds ed artisanadi vegl: En las vals muntagnardas è sa mantegnì qua u là l'artisanadi vegl (far schlondas, far chanasters, lavurar cun arschiglia, entretschar fil, far iseglia). Tradiziuns vivas èn il far fain selvadi, il far chaschiel d'alp ed il setgentar charn, il far plumpas, la sculptura, l'elavuraziun da launa da nursa, la lavur a chasa ed il chavar cristals. Impressiunant è il chantun Uri sco pajais dals cristals – i vala da render attent als cristals monstrus dal Planggenstock ed a las numerusas istorgias davart cristals. Periclitadas u svanidas èn las tradiziuns dal fastagiar laina, dal brischar chaltschina u dal flottar.
  Nastri di seta e tessit...  
Nella campagna basilese, i nastri di seta su questi telai venivano prodotti a domicilio, nel contesto del cosiddetto «Verlagssystem» e per conto di un «Bändelherr» (fabbricante di nastri di seta) della città. Solo nell’Ottocento sono sorte le prime fabbriche, dapprima in città, successivamente anche nelle zone rurali.
Il taisser bindels da saida è vegnì purtà en la regiun da Basilea durant il 16avel tschientaner tras persunas che han stuì fugir da l'Italia e da la Frantscha per motivs confessiunals. L'onn 1670 ha il Cussegl da Basilea permess ils emprims talers da pliras bartginas, pussibilitond uschia ina industrialisaziun tempriva. En la champagna da Basilea vegnivan producids sin tals talers bindels da saida en lavur a domicil. Quai tenor il sistem d'atelier per in «signur da bindels» en la citad. Pir en il decurs dal 19avel tschientaner èn vegnidas construidas fabricas, l'emprim en la citad e pli tard er en la champagna. Durant il 20avel tschientaner han quels da la champagna empruvà da cumbatter cunter il declin dal taisser cun agid da l'electrificaziun dals talers. L'onn 1904 avevan perquai gia 35 vischnancas da Basilea-Champagna electricitad en ils vitgs.
  Mani Matter e la canzon...  
«Eskimo», «Sidi Abdel Assar von El Hama» e altre sue canzoni vengono cantate ai bambini piccoli, a scuola, nelle feste popolari e di famiglia e figurano nei repertori dei cori giovanili, dei gruppi di canto degli esploratori, delle corali scolastiche e persino dei cori maschili e dei cori parrocchiali.
Mani Matter (1936-1972) è stà il chantautur da chanzuns dialectalas il pli enconuschent dal chantun Berna. Sias chanzuns tutgan ozendi tar il stgazi da chanzuns popularas da la Svizra tudestga. Ina vasta publicitad e praticamain tut las generaziuns las enconuschan. Las melodias simplas, las armonias ed ils texts profunds envidan ad accumpagnar u a chantar sez. L'emprim a chasa, pli tard en la stanza da scola, sin la spassegiada da matg u a chaschun da festas da famiglia chantan ins il «Eskimo», il «Sidi Abdel Assar vo El Hama» u autras chanzuns da Mani Matter. Chors d'uffants, gruppas da chant dals battasendas, chors da la scola populara e dal gimnasi, schizunt chors virils u chors da baselgia integreschan sias chanzuns en lur program.
Arrow 1 2 3 4